Hevpeyvîn ek bi koordînatorê kanala kurdî yê TRT’ê Sinan Ilhan’re

Rizgarî Online/Rojnamevana Zaman’ê Nuriye Akman, doh bi koordînatorê kanala kurdî yê TRT’ê bi Sinan Ilhan’re, li ser gellek babetên di çarçoveya vê kanalê de tên meraqkirin û li ser pirsên şexsî hevpeyvînek dorfereh pêkanî. Akman, çavdêriyên xwe yên di derbarê Sinan I.lhan’de bi van gotinan tîne ziman: “Min ew, mîna kesek pirr jidil û dilbiçûk (mûtewazî) dît, bi zanîn û tecrûbeya xwe mirov naêşîne. Lê belê ji ber ku kesek bûrokrate, bi zimanekî îtîdal diaxife“

Hevpeyvîn:

-Têkiliya min a bi medyayê re ne nû ye. Ez di salên 86-87’tan de, li Anadolu Ajans? xebitîm. Min rojnamegeriya dengûbasên hûndirîn û derveyî dikir. Wê demê, ez ketibûm îmtihana Wezareta Karênderveyî. Midûrê Giştî yê me Hüsamettin Çelebi gazî min kir. Ji min pirsî, ka gelo pasporta min heye an na? Hûn dizanin, wê demê derxistina pasaportan pirr zehmet bû. Min jê re got: Na. Ji min re got: here pasporta xwe derxîne, emê herin Tehran’ê. Ez hatim mal. Telgrafeke bi lezûbez s,andibûn: Min îmtihana Wezaretê qazanckiribû. Derhal, min dest bi karê xwe bikim. Ev hemû tişt, di heman rojê de diqewimin. Ancax, ewqas tesadûf çêdibe.

-Ez bi rojnamevanên ji xwe mezintir re şêwirîm, min pirsî, ez di vê rewşê de çi bikim? Ji min ra gotin: Sinan, here wezaretê, karê dewletê baştire. Li wir, sibe dûsibe çi dibe çi nabe ne diyare. Bûroya li Tehran’ê dibe ku bê girtin. Ez bi vî awayî çûm Wezareta Karê Derve.

-Bi tevahî tesadûf bû. Hûn îmtihanê qazanc dikin. Personel, we dişîne daîreyekê. Ez jî ji van daîreyan ketim daîreya îstixbarat û lêkolînê. Min fîlolojî xwendiye. Ziman û Wêjeya Erebî.

-Belê, min nikarî ez bibim sefîr. Lê di wezaretê de, kesên zimanên herêmê dizanin pirr kêm bûn. Bi vî awayî, ez fikirîm, feyda min wê zêdetir bigihîje welatê min. Em werin ser xebata daîreya îstixbarat û lêkolînê. Ango, kesên di rojnameyekê de, di servîsa îstixbaratê de dixebitin, çiqas îstixbaratvan bin ez jî ewqas îstixbaratvanim.

-Na, ne wûsa bû. Ez li wê derê 2 sal xebitîm, dûre tayina min derxistin Cidde’yê. Xebata min a li daîreya îstixbaratê ewqas bû. Piştî wê jî, ez li daîreya karên malî û îdarî xebitim. Dema ez vegeriyam jî, dîsa min li vê daireyê karkir. Dûre, gazî li min kirin ku ez herim Temsîldariya Taybet a Îraqê, min dest bi xebata xwe ya nû kir.

-Na. ev îddiayên herdû aliyên extrem û kesên ku naxwazin li Tirkiyeyê tiştên baş biqewiminin. Eleqeya vê yekê, bi rastiyê re nîne. Li herêma Rojhilata Navîn, di Wezareta Karê derveyîn de 20 sal xebitîm. Li Erebistan, Îsraîl û li Emîratên Ereb. Li van deran min tecrûbe qazanckiriye. Herçiqas dema ez li sefaret û li qonsolosxaneyan xebitîme, min hertim karê medya û çandî kiriye. Ji ber ku ez ziman dizanim. Ji ber ku eleqeya min a li ser herêmê heye. Ji ber vê yekê, ez hertim bi medyayê re radizêm û radibim. Hemû televizyonên Erebî, Farisî û Îngilizî temaşe dikim.

-Ez ji Rûha’yê me. Heta heftsaliya xwe min tirkî nizanî. Tirkî, ez li dibistana yekem fêrbûm. Zimanê min yê zikmakî kurdî ye. Li Ûnîversîteyê ez fêrî Erebî, Farisî û Îngilizî bûm. Dema ez ji bo wezîfa xwe li Îsraîl bûm, ez çûm qûrsên zimanê Îbranî. Lê, vêga Îbraniya min qels bûye. Ji ber ku, dema cara dûyem ji bo wezîfa xwe ez çûm welatên Ereb, li wan deran, ji ber zihniyeta qedexe min nikarî ez bikevim malperên Îbranî. Min nikarî li Radyoyên Îbranî gûhdarî bikim, rojnameyên wan bixwînim. Ji ber vê yekê jî Îbraniya min qels ma.

-Ji ber nexweşiya min a vitiligo destên min spî ne, ev raste, lê kurdê spî an kurdê light tên çi wateyê ez nizanim.

-Ev tişt, ew kesên ku dixwazin îstismaran çêbikin, dibêjin. Azadiya ramanan heye, herkes dikare tiştê ku dixwaze bibêje bila bibêje, tenê bila negihîje radeya şîdetê.

-Na. Gellek şaxên êla Şêxanî hene. Em jî grêdayî mil ek wan in. Mezinê me, bi pirranî bi tasawûfê re mijûl dibûn. Li hikmetê digerin.

-Ji sedî pênciyê serkeftinê baweriye, xebate, fedekariye. Dema midûrê me yê giştî ev wezîfe layiqî me dît û teveccûh kir me jî ne xwest em baweriya wî bişkînin û em şev û roj xebitîn. Ev ne tenê a min, keda hemû xebatkarên me ye.

-Divê salên 66-67 be. Hîna ez li gûnd bûm, dema min xwest em ji gûndê me îlhan herin bajêr, bûyera ku ez jiyame nikarim ji bîrbikim. Wê demê wesîteyên ragihandinê ewqas pêşve neçûbûn. Posteyek gûnd hebû. Ji jêr ve, ew kesên di ber qeraxa çemê Ferad’ve dihatin lê sûwar dibûn. Di dawiyê de jî dihat gûndê me û dûre berê xwe dida bajêr. Gûndek, ji bajêr 30 kîlometre dûr bu. Li derdora Karaköprü’ya nêzîkî Rûha’yê gir ek hebû. Li wê derê check point (noqteya qontrolê) hebû.

-Belê. Wê demê ne teror hebû ne jî tiştek din. Lê, dema wesîte nêzîkî check-point’ê dibû ew kesên li ser qamyonê bûn, digotin polês û cendirme li ser rê ne haziriya xwe bikin. Tertîbata me digirt jî ev bû: bavên me poşiyên xwe vedişêrtin.

-Vêga bifikirin, hûn zarok in, bavê we di çavê we de qehreman e, lê mecbûre wê poşiyê ji serê xwe derxîne. Herkesî poşiya xwe derdixist, dihatin lê mêzedikirin ka gelo poşî di serê kesî de heye an na. Dema ez biçûk bûm, bûyera ku tê bîra min eve. Di nava Rûha’yê de, wê demê cûdabazî tûne bû. Me teva di nava xwe de, bi kurdî qisedikir. Lê belê, li ser gûhdarîkirina mûzîka kurdî qedexeyên tûnd hebûn. Me qasetên mûzîka kudrî bi dizî gûhdarî dikir.

-Nexêr. Nedihat dayîn. Vêga sankî mirov dikare bide, wê demê me bidanayê. Yanî, Tirkiye, bi qedexeyên bêwate, bi aloziyên bê wate li cihê xwe ma.

-Li Tirkiyeyê avakirina tiştek nû pirr dijware. Di destpêkê de, astengiyên zîhnî ku li hember te disekinin hene. Her dû aliyên extrem yên her dû aliyan; yanî neteweperestên tirk û kurd em rexne kirin. Hîna jî berdewamî li rexneyên xwe dikin. Neteweperestên herdû aliyan li cihekî gihîştin hev. Dibêjin ku bila ev weşan neyê kirin. Me ev yek cîddî negirt. Me li karê xwe mêze kir. Ev yek ceribandina kes û saziyan bû. Me çavdêriya samîmîyeta wan kesên ku heta niha digotin bila weşana serbest were kirin, di vî zimanî de em weşanê dixwazin, kir. Me ev kes naskirin, ev dezgeh naskirin. Hin kes naxwazin tiştên baş li Tirkiyeyê biqewimin. Li her dû aliyan jî hene. Dixwazin, hertim li meydanê pirsgirêk hebin û van pirsgrêkan bixûrînin. Hertim ji vê yekê îstifade bikin. .

-Ji lêborînê zêdetir, dewlet êdî dev ji xetayên xwe berdide. Ev jî nîşaneyek fazîletê ye. Heger, dewlet, dezgeh, kes dev di xetayên xwe berdin, ev tê wê wateyê ku êdî ji xwe bawerin. Divê, mirov ji van tiştan netirse. Li van gellên ku bi hevre, li vê coxrafyayê dijîn bifikirin. Di qoroyekî pirrdengî de, dengên mêra, yên jinan, dengê herêmên cûda hene. Dema vê yekê bi hevre îcra bikin, ahengek derdikeve ortê. Qedexebûna zimanê kurdî xerakirina vê ahêngê bû. Me hewl da ku em vê ahêngê cardin sazbikin. Mixabin, li Tirkiyeyê ev ziman demekê hat qedexekirin. Dema tirkek ji zimanê xwe hezdike û kesek vê yekê nake mesele, jê re nabêje tû dixwazî dewletê perçebikî, tû cûdasaziya etnîkî dikî, û ev yek çiqas absûrd be; evîna kurdekî a zimanê wî jî ewqas normal e. Ji ber astengiyên li ser vî zimanî, mixabin kesên têrzana pirr kêm in. Ji ber vê yekê, me zehmetiyên mezin dît. Lê, ji ber ku hêviya me neşkê, me ev yek zêde ne anî ziman.

-Ji bo qadroyên normal yên dewletê çi tê xwestin, li vir jî heman tişt hat xwestin, tê xwestin.
Sirri Sakik gotibû ’kurdên bêsabiqe’ nikarin bibînin.
-Çima? Sûcdarkirina kurdan a bi vî awayî qet nexweşe. Ez vê yekê napejirînim.
Çiqas tirkên bêsabiqe hebin, ewqas jî kurdên bêsabiqe hene, wek hev e..

-Li ser ve yekê, vêga nikarim tiştekî bêjim. Meqamên dewletê yên eleqeder çawa mûnasîb bibînin emê wûsa bikin. Ez bi xwe, terefdarim ku di hemû zimanan de, weşan bê çêkirin. Ez dixwazim ev kes bikaribin xwe îfade bikin. Ez ne terefdarê tû qedexebûna me.

-Bêgûman wê ev weşan rihetiyekê bîne. Em hêvî dikin ku Tirkiye ber bi normalbûnê ve biçe. Rewşeke rihet derkeve meydanê. Em terefdarê vê yekê ne.

-Axaftina me a li ser vê yekê ne raste. Ev yek, di nava xebatek aheng a hemû ûnîteyên dewletê de çareser dibe. Heger di gavên me yî me avêtî de, em tenê bêne hiştin, ev yek wê negihîje armanca xwe. Lê, heger ûnîteyên din yên dewletê jî piştgrî bidin vê yekê û gavên nû lê zêde bikin wê demê wê Tirkiye rihet bibe. Aşitî û îstikrara li welêt, wê gavek zûtir bicîh bibe.

-Vêga ev zimanê weşanê ye. Em nivîsandinan nakin. Tişta ku em dikin zimanê weşanê ye.
Dema hûn bi îngilizî weşanê bikin û tîpên x, w, q bikarneynin dibe? Dûre, li Tirkiyê gotina ev tîp nayên bikaranîn ne raste. Biborin, li ser hemû tiwaletan WC tê nivisandin. Yanî, vêga em vê yekê qedexe bikin. Di navê hin televizyonên me de tîpên mîna W hene, Q hene, X hene. Ev qedexeyên bêwate ne. Wê demê ew çima bikartînin? Ez mantiqa vê yekê fêm nakim. Wê bi wext re ji holê rabin. Hêvîdikim wûsa be.

-Kanala me, di formata TRT–1 da ye.- Yanî, kanaleke malbatî û şoxûşengiye. Vêga, di kanalek malbatî de, kirina propogandayê çiqas raste, çiqas tendûristiye, çiqas li gor aqil e? Êdî, li hemû cîhanê, zordayîna îdeolojiya fermî nemaye. Îro kes operasyonên mejî şûştinê yên Emerîkî û Rûsî cîddî nagre. Kanalek bi navê El Hurra heye, ya Emerîkî ya ye û ji bo ereban weşanê dike. Kes gûhdarî li vê televizyonê nake. Ji ber ku, di propogandaya xwe de, başiyên Emerîka yên li herêmê dide nîşandan. 24 sietan gotinên bi vî awayî televizyonê dadigrin. Lê, nikare tû temaşevanan li dora xwe bicivîne. Bi van gotinên îdeolojîk meriv nikare kanalê bide temaşekirin.

-Na, na. Em bi tû awayî ne raqîb û ne alternatîvê tû kanalane. Emê di qûlwara xwe de bimeşin. Hawîrkana me a bi kesên din re ne li gor aqil e. Em televizyona dewletê ne. Tirk ji çi hezdikin, dixwazin li çi temaşe bikin, kurd jî wan tiştan dixwazin, bi vê saîkê emê weşanê xwe bikin. Emê bi tû awayî, cîh nedin gotin û îdeolojiya fermî. Emê nebin aletên vê yekê.

-Nizanim. Carna tiştên wûsa dikarin biqewimin. Birayara meslîsa me a mezin e. Ez mîna xebatkarek dewletê nikarim tiştek bêjim. Hemwelatiyên me, zîrek in. Hertişt wê bi demê re, li cihê xwe rûne. Baweriya min li zîrekiya gel heye.

-Me ew vexwendin. Lê îcabet nekirin. Teqdîra wan kesane. Rêza me ji vê yekê re heye.

-Sînordayîna me ji bo tû kesî nîne. Tenê bila, axaftinên teror û şîdetê diparêzin neyên kirin. Ji bilî vê yekê, em ji hemû tiştî re vekirîne.

-Li kanalên din çi qedexe hebin, li vir jî heman qedexe wê hebin. Em, di vê kanalê de, gûftûgoyên tirkî jî difikirin. Mixabin, li vî welatî her dû gel, di fêmkirina hev de, di empatiya şûna hev de hin zehmetiyan dikşînin.Û mixabin, pirraniya rewşenbîrên kurd, di televizyonê de, bi kurdî nikarin xîtab bikin. Em hewl didin û difikirin gelo bi saya rewşenbîrên kurd û tirk çawa emê bikaribin her dû gelan nêzîktirî hevûdin bikin. Temaşevanan, çawa li dora vê kanalê bicivînin. Em di wesweseya vê yekê de ne.

-Hûnê reklaman bigrin?

-Ciwan Haco çima nehat vekirinê?

-Baş e, wê demê wê dûre bikaribin werin?

-Rîsk girtin ne wûsa?

-Ji bo Eskişehirê we di destpêkê de gotina xizir bikaranî?

-Em ne dezgeha perwerdeyê ne, em tenê dixwazin wextekî xweş bi însanan bidin derbaskirin û agahî bidin wan.

RO/Amadekirina Kurdî/Yado Ciwan