|
Malper di ber nêrînên Nivîskaran de ne berpirsiyare
KURD DI NAVBERA MERAQA LI AZADIYÊ
Û CÎHANEKE NEHEQ DE Israîl ne tê de, li Rojhilata Navîn emerîkî bi pirranî nahên hejkirin. Piştgiriya Kurdane vekirî bo wan bi encama girtina biryareke bi prensîp û wêrekî hat holê. Ji ber girtina vê biryarê bû ku nefreta li dij Kurdan li nik alîne erebî û îslamî ji berê gurrtir bû. Her weha ji ber wê yekê bû ku ne tenê kurdine ji başûrê Kurdistanê di dema şer de û li dû şer hatin kujtin, lê li sûnine din jî komên li dij Emerîka kurdine îhanet kirin û gef li wan xwarin. Partiya Demokrat ya Kurdistan (PDK) û Yeketiya Niştimanî ya Kurdistan (YNK) ji bo van egerên li jêr piştgiriya emerîkiyan kirin:
Pêlên dawîn yên nefreta bi encama cîhgirtina şer û dawîhatina recîma Seddam Husên li dij Kurdan bi rê ketinî bûn egera wê yekê ku gellek Kurd nema pê bawer bin Ereb ê çi caran piştgiriya mafên wan bikin. Di wê demê de ku pirraniya Kurdan li başûrê Kurdistanê, her weha li beşên din yên Kurdistanê, nuha di wê baweriyê de ne ku Kurd û Ereb nema dikarin di malekê de bimînin, hem PDK û hem YNK her pê bawer in ku birêxistina sîstêmeke federal di Îraqeke yekgirtî de pêkan e, ku di nav şert û mercên cîhana îroj de baştir e kurd bi sîstêmeke weha razî bin, çimkî dê xwebirêvebirinê bo wan misoger bike. Tevî ku gellek Kurd ne bi vê baweriyê re bûn jî wan piştgiriya federalîzmê kirin, bi hêviya ku dê bibe berdêla dewleteke serbixwe bo wan. Cîhê daxê ye ku hinek şanên li holê wisa diyar dikine ku pêkan e Kurd careke din ji aliyê "hevalan" de bihên avêtin. Nuha ku Waşington li rêyeke hêsane bo derçûna ji Îraqê digerêye gotinên wî mirovê li Sydney sala par ji min re kirinî dihên bîra mine. Gellek kesên ji aliyên cîhanê yên cuda, Kurdine jî di nav de, her digotin ku "bawerî bi Emerîka nabêt" û ku Kurdan bi piştgirtina Emerîkiyan şaştiyeke mezin kirin. Min her dem gotiye ku wek hemî dewletan Emerîka jî maf heye berjewendiyên xwe bide ber çav. Min her weha gotiye ku tevî ezotiya Emerîka, û li gel binavkirina wê ji aliyê hinan de wek dewleteke serdest, Dewletên Yekgirtî yên Emerîka (DYE) ji wan recîmên dîktator û otorîter, yên bo kontrolkirina hevsarê karbidestiyê û bidestxistina amancên xwe tiştên bûnî û nebûnî dikin, çêtir e. Bi ya min, divabû Kurd fêrî rê û rêçikên danûstendina bi Emerîkiyan re bibûna. Li gel va dîtina min jî, cîhê daxê ye ku siyaseta derve ya DYE carine weqa xeşîm e ku bi rasî dilê min bi wê neteweya mezin dişewite.Li dû berçavkirina hinek gotinên di van hefteyên dawîn de ji aliyê berpirsiyarine emerîkî de di derheqê Îraqê û daxwaza Kurdan ya bi sîstêma federalî ve girêdayî de hatinî ragîhandin, bi min ve wisa diyar dibêye ku wan û serokê DYE George W Buş ji nuha ve sozên wan di derheqê Kurdan de dabûn ji bîr kirine. Nehête jibîrkirin ku girtina biryara piştgiriya DYE, di wê demê de ku ne tenê welatên ereb û îslamî ("dosta" Emerîka Tirkiye jî di nav de) lê her weha gellek welatên ewropayî rasterast yan nerasterast li dij siyaseta emerîkî ya di derbarê Îraqê de bûn, bo Kurdan ne tiştekî hêsan bû. Nuha, ji bo xatirê razîkirina Enqereyê û dewletine ereb, û bi encama egerine din, şanên ji Waşington weha raber dikine ku pêkan e xiyaneteke din di derbarê Kurdan de cîh bigire. Dîtina peyvên ku ji heqê ragîhandina tevahiya trajêdiya 35 milyon Kurdên ku mixabin di nav çar dewletên bo azadiyê û demokrasiya durist nerêzgir de cîhwar in derkevin ne hêsan e. Ew bi serê xwe trajêdiyek e ku Kurdên li dû azadiyê û pêşkeftinê di welatine weha de dijîne ku tê de komine hene yên ku bi navê Îslamê kiryarên hovane bi rê dixin, welatên ku tê de peyvên wek federalîzmê, xwebirêvebirinê, hilbijatinên azad û wekheviyê bêyî xwebêj in. Lê trajêdiya ji vê mezintir ew rastiya ye ku DYE, Îngliztan, dewletên di Yeketiya Ewropayî de, Rûsistan û Çîn alîkirina gelê Kurd bo xwe balkêş nabînin. Hinek ji wan durûtiya xwe di paş peyvên "piştgiriya bo mafên mirovan" de vedişêrin, peyvên ku ta nuha Kurd negîhandine çi amancane. Di realîteya cîhana neheq ya îroj de ne tenê bi dehan milyon mirovên li ser erdê bapîrên xwe cîhwar ji mafê dewletbûnê bêpar dimînin, di wê demê de ku netewene bi hezaran hemwelatî di Rêxistina Neteweyê Yekgirtî de endam in, lê van Kurdên bi milyonan her weha nikarine heta piştgiriya Rêxistina Neteweyên Yekgirtî û dewletên "cîhana azad" bo xwebirêvebirina di nav sîstêmeke federal de bi dest xin. Bêguman ji mafê her dewletê ye ku berjewendiya neteweyî, firotina bo derve û stratêjiyên leşgerî bide ber çav, lê dema durûtiya dewlteke xwe ji bo mirovahiyê û azadiyê wek rêzgir bi nav dike bigihê wê radeyê ku guh nede meraq û mafên gelekî ku bû bêtir ji sed salan bo azadiyê têdikoşe tawaneke weha ne yeke bexşandinê ye. Mirov ji xwe dipirse eger birêz Buş qe seri li wan gotinên ku wî di derbarê Îraqê de hanîbûn ser zimanî dixe! Mirov ji xwe dipirse eger berpirsiyarên emerîkî yên aşkere gotibûn ku "na, îcar Kurd nahên xapandin" qe va gotina xwe bi bîr dihînin! Mirov ji xwe dipirse eger "şarezayê siyasî" Henry Kissinger, dema ew di van rojan de Kurdan dihîne ser zimanê xwe, qe ji ber xwe ve şerm dike û bi bîr dihîne wî di sal 1975 de çi hanîbû serê Kurdan, Kissingerê ku dihêt gotin ji berpirsiyarekî emerîkîyî ku wê demê dil bi Kurdan şewitî bû re gotibû, "siyaset û sedeqe bi hev re naçin!" Lê îcar Kurd "sedeqeyê" ji kesekî napêne. Wan nerxekî bilind bo têkbirina recîma dîktator, û bi encama piştgiriya bo DYE, dane û heye ku hîn nerxekî bilindtir jî bidin. Ew 110 mirî û bêtir ji 200 brîndarên di 1/02/2004 de li Hewlêr bûnî qurbanên du kiryarên terorê tenê nimûneyek e. Ma gelo rastiya ku Tirkiye, welatine ereb û Îran dikarin ji Kurdan bêtir çekên leşgerî û tiştan bikirin bi serê xwe têre wê yekê dike ku Kurd her û her bihên recimkirin? Ma gelo peyvên wek "azadî, mirovahî, rêzgirtina ji mafê çranivîsê re," ew peyvên ku cîhekî grîng di rêberiya Rêxistina Neteweyên Yekgirtî de digirin, ew peyvên ku mirov ji berpirsiyarên rêxistina navneteweyî û serdarên welatên "cîhana azad" car li dû carê dibihîse, dema pirs dihêt ser neteweya kurdî dibin peyvên bêyî xwebêj? Yan gelo me tew maf niye ku dora 35 milyon kes wek netewe bi nav bikin? Rastiya li holê wê yekê raber dike, mixabin, ku bedbextiya gelê kurd ta radeyeke bilind bi herêma erdnigarî ya ew lê dijîn ve girêdayî ye. Li milê din, rastiya ku ew wek gelekî musilman dihêt hesibandin li şûna sûdê ziyanê digihîne vî gelî, çimkî ji aliyekî ve dewleteke musilman niye ku bo bidestxistina mafên neteweyî alîkariya wan kiribe; li aliyê din, eger ev gel ne musilman bûya, em bibêjin xirîstiyan bûya, heye ku welatên rojavayî rêyeke rizgarkirina wî dîtibûna. Îroj, di wê demê de ku rêxistinên rêhişke îslamî rijandina xwîna Kurdan jî wek berdêla dayîna bilêtên "behuştê" bo bêçareyên mêjîşuştî xistine mazatêye, mixabin ku haydariya hinek serdarên welatên rojavayî didin van rêhişkan ji haydariya ku didin Kurdan bêtir e, çimkî kiryarên terorî ew bizdandine. Kurdan, li milê din, serê bo azadiyê çi caran ji welatê xwe dernexistine û rêxistinên wan terorîzma navneteweyî wek tektîk bi kar nehanîne.Tevî dilsoziya PDK û YNK bi proseya federalîzma bo Îraqeke yekgirtî re jî, mixabin ku rewşa di navbera Ereban û Kurdan de wek rewşa zewaceke bêxêre ku nikare bidomîne xuya dike, zewaceke ku tê de aliyek dixwaze her wek serdar, stemkar, paşverû û li dij guhertinê bimîne û aliyê din, aliyê kêmtirhêz, neçar maye her tehmûl bike çimkî bêyî xwedî û bêyî piştgir e. Kurd, ne tenê li Îraqê lê her weha li Tirkiyeyê, Îranê û Sûriyeyê, wekheviyê dixwaze, lê aliyê din meraqê tenê li sedestiyê û stemkariyê dike. Kurd pêşveçûnê û guhertinê dixwaze, lê aliyê din berdewamkirina recîmên totelîtere li paytext dixwaze. Kurd bi wan aliyan re dijî ku di nav de kom û komikên weha hene yên ciwanên bextereş bo xwetunekirineke bi xirabtirîn şêwe bi kar dihînîn û bi encamê jiyana kesên bêtawan didizin û xwîna mirovan dirijînin, ew jî bi sozê ku ew ciwanên ronedî dê têkevin behuşta Afirmendê ku qaşo Xuda û Afirmendê hemî mirovan e. Kurd di nav dewletên wek Tirkiyeyê de dijî, ya ku carine ji aliyê berpirsiyarine emerîkî ve wek "demokrat" dihêt binavkirin, Tirkiyeya ku wezîrê wê yê peywendiyên derve aşkere dibêje, "eger otonomî li Arjantînê jî bi dest Kurdan keve em ê li dij bin." Vê Tirkiyeya demokrat ne tenê ji sala damezirandina xwe de (1926) hemwelatiyên kurd ji mafên neteweyî û çandî bêpar hîştine, lê her weha aşkere gefan dixwe ku ew nahêle li Îraqê federalîzm bi cîh bibe. Sûriye, Îran û welatine dine ereb ji ber ku federalîzm xwe eleqedare Kurdan dike her weha aşkere li dij federebûna Îraqê ne. Bedbextiya Kurdan digihêt vê radeyê di vê cîhana neheq de, heta di vê qonaxa dîroka mirovan de jî. De berê Kurdan nuha bi ku ve ye? Fermo em li vir rewşa Kurdên başûrê Kurdistanê, bibexşînên: Kurdên bakurê Îraqê, bidin ber çav. Ji aliyekî ve, YNK û PDK hîn wisa bawer in ku Îraqeke federal pêkan e, lê şanên li holê diyar dikine ku sîstêma ew dixwazin ji aliyê îraqiyên din ve nahête pejirandine. Li milê din, Pirraniya Kurdan nema bawer in ku federalîzma ew dixwazin ê bi dest wan keve. Ew her weha bawer in ku her du bûyerên terorî yên dawîn li Hewlêr û kêmbûna sempatiya ji cîhana erebî mora îspatkirina mirina zewaca di navbera Ereban û Kurdan de ye. Li gor wan, dem êdî dema hevberdanê ye, cimkî vê zewacê ji bilî xirabiyê tiştek bi xwe re nehaniye û divabû tew cîh negirtibûya. Va koma Kurdan dest pê kiriye zextê li rêxistinên xwe bike ku bila daxwaza dewleteke kurdiye serbixwe bikin. Bi dîtina wan Kudan, nûnerên opozisyona îraqî, yên ku di dema karbidestiya Seddam Husên de bêhêz bûn û Kurdan gellek caran cîh li Kurdistanê dabûn wan, nema li sozên ku dabûn aliyê Kurdî xwedî derdikevine. Jê bêtir, aliyên sî'î meraqê li dewleteke îslamî dikine, di wê demê de ku Erebên sunniye neteweperest meraqê li hukûmeteke şovînîye di bin tiliya wan de dikine. Erebîstên ji dervayê Îraqê îslamê bo amancên neteweyî bi kar dihînine û kesên îraqî û ne îraqî bo amancên xwe rêdikine xweteqandina di nav xelkê deye. Amanca wan ya serek rêbirrîna li Îraqeke federale demokrat e û di eynî demê de tolgirtina ji Emerîkaya bo Israîl piştgir e. Bi dîtina van Kurdan, eger dewleteke kurdiye serbixwe bibe amamnc dewletên rojavayî nahêlin hêzên welatên dirawsê hêrîseke bi xwîn bibin ser Kurdên başûr. Hinek ji ronakbîrên kurd ne li gel vê baweriyê ne. Ew bawer nakin ku dewletên rojavayî dê tiştê ji bozniyên musilman re li Ewropa û ji xelkê Tîmora Rojhilat re li Asya kirinî bikin. Serokên PDK û YNK, li milê din, stemkarî û kiryarên xwînrêj û nemirovane yên hukûmetên Bexdadê li Kurdistanê kirinî ji bîr nekirine. Ew naxwazin destkeftiyên 13 salên par û pêşveçûna li Kurdistanê encam dayî têxin tehlûkeyê. Ew dizanin ku birêxistina dewleteke serbixwe dê ne tenê zû-dereng bibe egera serekî dinî bi xwîn li gel Erebên Îraqê, lê heye ku bibe egera hêrîsên ji Tirkiyeyê, Îranê û welatine ereb jî. Li aliyekî, ew her tiştê ji dest dihêt dikine ku daxwazên xwe bi rêya guftûgo bi dest xin. Li aliyê din, ew wê bizavê dikine ku xwe wek dostên Tirkiyeyê, Îranê û Sûriyeyê îspat bikin û di eynî demê hewl didine ku xwe ji aliyên din îraqîtir xuya bikin. Ew baş dizanin ku meraqa yên li hember wan li hevaltî û "bratiyeke" ji dil niye, lê hêvîdar in siberoj nieyeta wan baştir bike. Tu dibêjî qey kêşeyên li jor hatinî diyarkirin têrê nakin, hîn bi ser de kêşeyên çaresernekirî di navbera van her du rêxistinan de jî hene. Rast e, her du jî layiqe pîrozbahiyê ne ku li şûna şerê hev bikin nuha guftûgoxwaz û hevkar in, lê hîn jî nikaribûne xwe wek yek hêz diyar bikin û hîn jî du hukûmetên kurdî, yeke li Hewlêr (PDK) û yeke li Sulêmanî (YNK) li holê ne. Li milê din, tevî pêşveçûna wan di gellek waran de, di nav 13 salên par de, ew hîn di warên têkiliyên navneteweyî û danûstendina bi dewletan re ta radeyekê xeşîm dimînin. Ew bi pirranî kesên ji rêxistinên xwe dixin wezîfeyan, li şûna bikarahanîna Kurdên di karên xwe de xwedan zanyarî û tecrûbe. Kesek ne li benda wê yekê bû ku wan di derbarê daxwazên neteweyî de careke din baweriya xwe bi sozên devokî hanîbin, li şûna ku garantiyên bi nivîs û dokûment ji emerîkiyan û opozisyona îraqî bi dest xin. Bûyerên di nav çend hefteyên çûnî de li Îraqê cîh girtinî û guhretina stratêjiya emerîkî ya di derbarê Îraqê de aşkere dikin ku di dest wan de çi dokûmentên bi nivîs bo misogerkirina federalîzma ew dixwazin û pirsên din, wek ya Kerkûkê û vegera Kurdên ji warên xwe hatinî derxistin, di dest wan de nînin. Eger emerîkî dest ji Kurdan berdin û sozên wan dabûn Kurdan ji bîr bikin, gotina ku "Emerîkiyan dîsa xiyanet bi Kurdan re kirin" ê xwe di nav Kurdan de, her weha di nav her kesê li dij Emerîka de, vejîne. Û kî dikare bibêje, "ne weha ye," eger Waşington rast gelê kurd bike qurbana razîkirina "dostan" û berjewendiyên xwe. Eger tiştekî weha cîh bigire, wê demê ne gelê Kurd, ne jî komeke din ê bikaribe baweriya xwe careke din bi gotinên emerîkiyan wîne, gotinên wek "ew ji Emerîka hej nakin çimkî emerîkî azadîxwaz in." Em hêvî bikin ku weha nebêt. Hîn çirûskeke hêviyê li holê heye. Di nav çend rojên par de karbidestê emerîkî Paul Bremer beşdare kombûnên li gel serokê PDK Mesûd Barzanî, sekretêrê YNK Celal Talebanî û nûnerên alîne îraqiye din bû, di derbarê pirsa federalîzmê de. Em hêvî bikin ku birêz Bremer xibreteke rêk û pêk li Îraqê bi dest xistibe û dê bikaribe biryarên durist di derbarê siberoja vî welatê bi kêşeyên mezin dagirtî de bigire, welatê ku erebîst û îslamîstên biyanî rewşa li wir tevlihevtir û restir kirine. Û em hêvî bikin ku Waşington li gel soz û gotinên serok û berpirsiyarên emerîkî di derbarê "Îraqa nû" de danî dilsoz bimîne. Ew qas mirov di dema karbidestiya Seddam Husên de bi şêweyên hovane hatine kujtine, ew qas mirov di dema hêrîsbirina ser recîma wî de, û bi encama têkçûna wê recîmê, endamên hêzên hevalbend û karmendên rêxistinên navneteweyî jî di nav de, hatine kujtine. Eger karbidestiya emerîkî û hevalbendên wê sozên hatinî dayîn bi cîh nehînin van mirovan ê jiyana xwe bo netişt wenda kiribin. Em omdî bikin ku recîma Seddam Husên ya totalîter bi recîmeke oliye, yan neteweperste, totalîter re nehête guhertin. Îraqeke federale demokrat dikare bibe egera vekirina deriyê guhertinê li tevahiya Rojhilata Navîn û welatên ereb. Ma ne birêz George W Buş bû yê ku gotineke weha kiribû, yan gelo ez şaş bim?Haydariya gelên DYE, Îngliztanê, Ewropa û hemî neteweyên azadiyê û merovahiyê nerxbilind dizanin bo yekê divêt ku rewşa nuha di derbarê Îraqa siberojê de li holê dikare bibe egera hatina bêtareke din bi ser Kurdan de, Kurdên ku dîroka wan bi bêtaran û trajêdiyan mişt e. Em hêvî bikin ku bêtar îcar bihête berbendkirin. Kurdan ji bo pereyan çek ji Emerîkiyan re hilnegirtine û dê çi caran jî nebin berdevkên wan. Wan piştgiriya Emerîkiyan kirin çimkî bi wê yekê bawer bûn ku bêyî dawîhanîna recîma dîktator bi alîkariya dervayî ew ê bo demeke dirêj desthelatdar bimaya. Ew her weha bi wê yekê bawer bûn ku sozên ji berpirsiyarên emerîkî û brîtanî îcar sozên rasteqîne bûn. Rast e, çi misogeriya bo wê yekê niye ku Kurd bikaribin ji dewletên ku Kurdan layiqe azadiyê û wekheviyê nabînin bêtir çekên leşgerî û tiştên din bikirin, lê hejmara wan bêtir ji 35 milyonan e û ew endamên neteweyekê ne ku bi hezaran sal ber navên dewletên stemkariyê li wan dikin bihên nasîn hebûye. Li Îraqê hejmara wan dora 5 milyonan e. Ew layiqe jiyaneke azade di Îraqeke federal û demokrat de ne. Ma gelo wûjdana mirovî bipejirîne ku ew careke din têkevin bin rehmeta desthelatdariya rasterast ya hukûmeteke li Bexdadê? Bila bersîvdan bo serdar û siyasetmedarên bi wûjdan yên li welatên rojavayî bimîne. Rojavayî dibêjim, çimkî Kurdan omdiya xwe ji dewletên Rojhilata Navîn û cîhana îslamî birrîne.Wek têbiniyeke li dawiya vê gotarê dixwazim diyar bikim ku ber çend salan min di gotareke xwe de nivîsandibû, dewletên Kurdistanê parvedikin di derbarê bêparhîştina Kurdan ji mafan de şaş in, ku siyaseta wan li şûna ku "kêşeyê" ji holê rake dê bibe egera wê yekê ku Kurd baweriya bi wan bi tevahî wenda bikin û rêyên hişktir bo têkoşîna li dij wan bibijêrin. Min her weha nivîsandibû ku nedana mafên bo Kurdan ê bibe egera rijandina bêtir xwîn û dê zû-dereng bibe egera wê yekê ku Kurd daxwaza welatekî serbixwe bikin û heye ku tew rojekê dest bi têkoşîne ji bo Kurdistana mezin û yekgirtî bikin. Ji lewre, li Îraqê dibe, Îranê, Tirkiyeyê, yan Sûriyeyê, ew ê li berjewendiya wan welatan û gelên wan be ku Kurd wekheviyê bi dest xin û di nav dewletên federal de xwe bi xwe bi rê ve bibin. Têbinî: Weşandina kopiya înglizî di înternêt de û rêkirin bi rojnamene biyanî: 20/02/2004.Rojnameya Newyork Post 22/02/2004: "Pirr grîng e, hem ji aliyê moralî de û hem ji aliyê siyasî de, ku Kurdên bakurê Îraqê yên ku baştirîn hevalbendên ku Emerîka dikare pişta xwe bi wan girêde ne careke din xiyanetê wek nerxê hevalbendiya xwe bi dest nexin. Nuha ku seddam Husên nema li holê ye divêt xwebirêvebirina Kurdan di dest wan de bimîne - heta eger ramana mafê çarenivîsê bo Kurdan stemkarên li Îranê û Sûriyeyê û dostên me yên rojên hewayê xweş li Tirkiyeyê bitirsîne jî." |
(Gotar berê bi înglizî hatiye weşandin û
dû re bo kurdî hatiye wergerandin)|
designed by dengê Kobanê
© www.dengekobani.net [2008-2009] info@dengekobani.net |